Ta an BLAG SEO BOGTHA GO http://andrumamornuacht.blogspot.com/

Mo bhrón as an bhlag seo a bheith thíos ar feadh tamaill inné. Bhí lucht a reáchtála ag cur leis an seirbhís a chuireann siad ar fáil, dar leo, agus tá súil as agam go mbeidfh biseach ar chúrsaí dá bharr. Mo bhuíochas le gach duine a bhíonn ag postáil ar an suíomh - leanaigí libh.

An tseachtain seo thart bhíomar faoi bhrón ag bás Séamus de Naiper agus ansin Breandán Ó Mearáin. Agus an tseachtain seo tháinig an drochscéal chugainn arís eile. An iarraidh seo cailleadh fear a chuaigh go mór i gcion orainn le linn a chuairteanna ar Bhéal Feirste, mar a bhí Dónall Ó Liatháin.
Chuireamar aithne ar Dhónall nuair a tháinig seisean agus a bhean Margaret go Béal Feirste ar chuairt ar a mac Conchúr agus b'iontach an aithne é. Fear a raibh feitheanna aige de shaghas nach mbíonn ag mórán. Ceoltóir, cumadaóir, file, fear a raibh líofacht teanga agus intinne araon aige. Rud a ba léir ní amháin le linn dó a bheith i mBéal Feirste ach nuair a casadh orm é ag an Oireachtas.
Bhí Peadar Ó Riada ag caint ar Raidió na Gaeltachta aréir agus muid ag éisteacht leis fad is go rabhamar ag taisteal go Baile Átha Cliath. Mar a chuimhnigh Peadar dúinn file ar nós Sheáin Uí Ríordáin a bhí i nDónall, saoi na bhfocal, fear a raibh maistearacht faoi leith aige ar fhocail, fear a bhí gealgháireach, bríomhar agus feith an ghrinn aige, fear a sheas an fód ar son na Gaeilge agus ar son Ghaeltacht Chúl Aodha.
Is mór an chaill é do Chonchúr, dá chlann, do phobal Chúl Aodha é imeacht Dhónaill. Ach is mór an chaill fosta do lucht na Gaeilge, thoir thiar, thuaidh theas. Combhrón le Conchúr, lena chlann agus gaolta, agus le muintir Chúl Aodha.
Go bhfáilteodh naoimh na hÉireann Dónall isteach sna Flaithis.

Bhí mé ag caint le Pádraig Ó Baoghaill ar maidin. Bhí sé i ndiaidh la léamh faoi bhás Bhreandáin Uí Mhearáin ar Lá Nua agus ghoill sé go mór air. Dúirt sé liom gur chuir sé aithne maith ar Bhreandán le linn na 1950í. Bhí oifig ag Breandán i lár Bhéal Feirste agus bhí sé ag déanamh obair aistriucháin ansin. Rinne Breandán agus Micí Ó Braonáin agus Breandán iarracht leabhar a fhoilsiú ina raibh seanchas as Tír Conaill ach i ngeall ar fhadhbanna áirithe níor foilsíodh an leabhar riamh. Ach dar le Pádraig go deachaigh cumas is léann is pearsantacht Bhreandán i gcion go mór air. Cloch eile curtha ar charn Bhreandáin agus gan dabht cuirfear tuilleadh.

Níor thugamar gradam abhaile linn aréir agus muid i mBaile Átha Cliath ag na gradaim Glen Dimplex ar an drochuair. Bhí mé féin (Cathrach) Fearghas Ó hÍr, (Mórbhealaí is Cúlbhealaí na hÉireann) agus Jacqueline de Brún, (Scoil an Chnoic) uilig san iomaíocht don duais Gaeilge, triúr as Iarthar Bhéal Feirste. Moladh an trí leabhar chun na spéartha nuair a thug Nuala Ní Dhomhnaill breithiúnas na moltóirí. Comhghairdeas le Simon Ó Faoláin a thug leis an dhuais Gaeilge agus é tuillte go maith aige as cnuasach iontach filíochta, Anam Mhadra, a d'fhoilsigh Coiscéim. Bhí an ócáid bhronnta ar siúl i nDánlann Hugh Lane agus gach duine gléasta d'ócáid 'carabhat dubh' mar a dheirfeá. Bhí mé ag aon tábla le hÉilís Ní Dhuibhne, le Micheál Ó Conghaile, le Ciarán Ó Fathartha, amhránaí agus a bhean, leis an bhéaloideasaí Bo Almqvist, agus le Mary Banotti, iarfheisire Eorpach. Mar sin bhí siamsa ag baint leis sin. Bhí John Kelly, fear RTÉ ó Fhear Manach i mbun cúrsaí ar an oíche agus mar aon le béile deas bhí craic iontach ag baint leis na himeachtaí. Nó sin a shíl mé ag an am. Ar fhilleadh go Béal Feirste dom ar 2.00 ar maidin, agus am mo chéad chlár raidió ar 8.00 ar maidin ag druidim liom bhí mé beagánín meallta nár tháinig gradam ar ais go Béal Feirste linn ach beidh lá eile ag an Phaorach. Agus cinnte go mbeidh an dara leabhar 'Cathracha' ann roimh an Nollaig nó díreach luath san athbhliain. Grianghrafanna, triúr Bhéal Feirste, Simon Ó Faoláin agus an bheirt mholtóir, Eilís Ní Dhuibhne agus Nuala Ní Dhomhnaill, agus an triúr arís le Seosamh Ó Murchú ón Ghúm.

Chuaigh mé chun breathnú ar dhráma nua Dharach Uí Scollaí, Craos, sa Chultúrlann an tseachtain seo thart. Tá Darach i ndiaidh téamaí áirithe comónta a phlé sa dhá dhráma deireanach leis, ‘Coinneáil Ort’ agus ‘An Braon Aníos.’
Sa dhráma seo Craos leanann sé leis ag plé ceann de na téamaí a bhí chun cinn sna drámaí eile, mar atá bréaga, cur i gcéill, agus an dóigh a bhaineann daoine úsáid as bréaga.
Pléann Craos ní amháin le hinsint bréag ach leis an dóigh a théann na bréaga sin i bhfeidhm ar shaol an te a insíonn iad agus ar shaol na daoine thart timpeall orthu. Nó caithfidh na daoine sin socrú glacadh leis an bhréag nó é a ‘bhréagnú!’
Ar ndóigh bímid uilig ag lorg foscaidh sa bhréag in amanna nó tá firicí an tsaoil i bhfad róshearbh chun go nglacfimís leo ar fad. Ach uaireanta carnann na mbréag, agus éiríonn na bréaga beaga ina bréaga móra agus cuireann na bréaga as riocht do shaol na ndaoine thart timpeall ar an bhréagadóir.
Agus is é an ‘scenario’ sin is damhna an dráma seo.
Tá Craos suite i mbialann bheag thréigthe in Iarthar na tíre. Tuigeann gach duine go bhfuil sé tréighte ach amháin Nóra , Caitlín Ní Chonghaíle, a mhaireann i ndomhan fantasaíochta dá cuid féin agus a chuireann in iúl go bhfuil an bhialann i mbarr a réime.
Caithfidh an triúr eile sa dhráma, nia le Nóra, Seán (Pádraic Ó Tuairisc) a bhean siúd, Caitlín , (Caitríona Ní Chonaola), agus fear an phoist Tommy , (Peadar Ó Treasaigh), a bhí i ngrá le Nóra tráth, caithfidh siad socrú ar cheart dóibh glacadh le bréag Nóra agus le bréaga eile nó gan glacadh leo.
Agus tchí Dia muid nuair a shocraíonn Caitlín , (Caitríona Ní Chonaola), nach dtig léi glacadh a thuilleadh leis an chur i gcéill.
Dúirt Darach Ó Scollaí i modh grinn gur seo a ‘A Team’ ó thaobh aisteoirí de. Ach ní magadh é. Bíodh greann nó dáiríreacht , tocht nó maoithneacht, fuath nó grá, reacht nó tost, le cur in iúl ar stáitse, scaoileann na haisteoirí sin uathu go tuisceanach.
Tá an caidreamh idir na carachtair, go háirthe idir an bheirt bhan, as cuimse maith ach b’eagórach aon duine acu faoi leith a lua nó tá siad uilig ar dóigh.
Tá an seit iontach seiftiúil ach tá dúshlán breise do na haisteoirí ann. Nó caithfidh siad roinnt radharcanna a léiriú nuair a chuireann siad in iúl go bhfuil siad istigh i mbialann Fhrancach, ag ithe fois gras agus ag ól fíon na Fraince.
Ach caithfidh siad sin a chur in iúl gan sceanra ná pláta ná gloine, gan bhia ná fíon. Agus tá an t-aisteoireacht chomh foirfe tomhaiste sin is go n-éiríonn leo. Dar leat go raibh siad ag ithe seilidí, ag cnagadh siar na fíona, ag blasú an aperitif nó ag gearradh suas píosa fois gras – agus sin uilig in ainneoin nach bhfuil pláta ná sceanra ná bia faoin áit.
‘Tour de force’ mar a deirfeadh an Francach.
An bhfuil an cur i gcéill seo mar chuid de na bréaga atá a gcarnadh sa dhráma seo nó mar sheift chun cur leis an siamsa don lucht féachána? Cá fios.
Tá an t-aisteoireacht gan locht, an seit iontach agus go leor eile le moladh.
Ach bhí seift amháin ann, nuair a bhí ar Caitlín (Caitríona Ní Chonaola), roinnt rólanna a thógáil uirthi féin. Níor oibrigh an tseift domsa ach ní fios dom an raibh an scéal amhlaidh do gach duine sa lucht feachána nó ar thuig siad uilig é seachas mise.
Ach ní bhaineann sin de shiamsa agus de chumhacht an drama seo. Dráma é a insíonn rud éigin faoi gach duine againn agus faoin dóigh a chuireann muid ár saol in oiriúint do na bréaga agus do na himpleachtaí, idir mhaith agus olc, a n-eascraíonn as na bréaga sin.
Níl a fhios agam cad chuige a tugadh Craos seachas Bréag mar theideal air. Ceist do lá eile.
Tá léargas luachmhar sa dhráma Craos ar chuid d’fhiricí an tsaoil ach tá siamsa ann chomh maith, ó thús deiridh.
Tá sé thar a bheith greannmhar mar dhráma ach bhí de mhí-ádh orm nach raibh scaifte iontach mór ann an oíche a chonaic mise é.
Rud a d’fhág go raibh mise sna tríthí gáire in amanna ach ó tharla nach raibh scaifte mór i láthair ba léisc le daoine eile gáire os ard.
Ach is dráma iontach é Craos, ardán do scothaisteoirí agus do scrípt iontach, do stiúrthóir agus do scríbhneoir ar leith.
Bhain mé sult as agus chaith mé tamall fada ó shin ag machnamh ar chúpla rud a spreag sé i m’intinn. Is mór an moladh é sin d’aon dráma.
Tá Craos ar chamchuairt na tíre i rith an ama. Má tá sé cóngarach don áit a bhfuil cónaí ort gabh agus breathnaigh ort. Shásóidh sé do chraos. Sa ghrianghraf feictear Méabh Uí Chriagáin,agus a íníon Úna ag an chéad oíche de léiriú Craos sa Chultúrlann i mBéal Feirste Déardaoin seo thart.

Más scannal atá de dhíth ó nuachtóirí ó thuaidh thiocfadh leo dul a fhad le Stoneyford, Contae Aontroma. Tá 318 duine ina gcónaí ansin, agus is pobal measctha iad. Le hocht seachtain anuas tá dílseoirí sa bhaile beag seo i ndiaidh 16 mórshiúil a reáchtáil. Sea, amharc arís, 16 MÓRSHIÚIL i dtréimhse 8 SEACHTAIN i mbaile mheasctha. Anois, sin scannal. Tá an teach fuar seo chomh fuar sin is go mba éigean do suas le dosaen clann Caitliceach teitheadh ón bhaile cionn is imeagla agus ionsaithe. An tseachtain seo thart chuimhnigh toghadh Barak Obama na heachtraí náireacha i mBirmingham is Albama is go leor áiteanna eile nuair a rinneadh iarracht an pobal dubh a bhriseadh. Tá Stoneyford á lua anois mar 'Birmingham' na Sé Chontae.

Lá eile, 'scannal' eile.
Agus cén ainm a lorgaíonn ár nuachtóirí díograiseacha ó thuaidh agus iad ag iarraidh a nochtú a mhí-chumasaí is atá an rialtas ó thuaidh? Cé eile ach Caitríona Ruane.
Shílfeá go mbeadh aird na nuachtán agus na meán ar an Aire Sláinte ó thuaidh Chris Mc Gimpsey agus an líon mór leapacha nach mbeidh ar fáil an geimhreadh seo - faoi mar nach raibh anuraidh agus an bhliain roimhe.
Shílfeá go mba ábhar suntais ag an am seo, nuair atáthar ag iarraidh gan cur le díofhostaíocht, tabhairt ar an Aire Mc Gimpsey athmhachnamh ar a phlean chun 3,000 post a ghearradh le seirbhísí a 'fheabhsú.'
Cad faoi Margaret Ritchie agus líon mór na ndaoine atá ar an liosta feithimh do tithe go fóill. Gan trácht ar an ardlíon daoine atá ina gcónaí ar na sráideanna, daoine gan dídeán mar gheall ar mhíchumas an aisínteachta a bhfuil sí i gceannas ann.
Sammy Wilson. Cá dtosaíonn tú? Fear a chreideann nach bhfuil sa dochar atáthar ag déanamh don timpeallacht ach gnáthrithim an nádúr. Nigel Dodds? Foilsíodh tuarascáil On Ulster Bank inné a léirigh go bhfuil an gheilleagar ó thuaidh i ndiaidh cúlú don 11ú mí as a chéile agus go bhfuil comhlacht as gach trí cheann sa tuaisceart ag ligean daoine chun bealaigh. An cuma leis na hiriseoirí go bhfuil Nigel Dodds ina Aire cuid mhór den am sin agus cúram jabanna is cruthú infheistíochta air? Arlene Foster? Gregory Campbell?
Thiocfadh dul ar aghaidh.
Ach is é atá mé ag rá ná nach mbíonn ceann ar bith de na rudaí seo agus fiche rud eile ar fiú do na nuachtóirí scríobh fúthu, ar chéad leathanach an Irish News nó an News Letter nó an Tele nó mar phríomhscéal na meán craolta.
Nó is é Caitríona Ruane a dtargáid agus ní duine ar bith eile den bhuíon Airí ag Stormont.
Smaoinigh siar ar na scéaltaí a bhíodh ann, Domhnach is Dálach faoin phraicéas sa chóras sláinte, faoi na seandaoine a bhí ag fulaingt, na hothair a fágadh i mbaol an bháis, na trollaithe sa dorchla. Lá agus oíche scéalta samhnais. Ach b'shin roinnt blianta ó shin, nuair a bhí...... Bairbre de Brún i gceannas ar an Roinn sin.
Cá bhfuil na scéalta sin anois go bhfuil Michael Mc Gimpsey i gceannas?
An bhfuil an córas sláinte ó thuaidh i ndiaidh bisiú an oiread sin? Níl, ach ní bean, Poblachtach as na 26 Chontae é Michael Mc Gimpsey agus dá thairbhe sin ní thabharfaidh na meáin faoi ar an dóigh sin.
B'í Bairbre de Brún an targáid an t-am sin.
Is í Caitríona Ruane an targáid atá acu anois.
Ní cionn is go bhfuil sí níos 'mí-éifeachtaí' ná duine ar bith eile de na hAirí, ní cionn is go bhfuil sí mí-chumasach nó gan tuiscint aici ar a jab.
Ach cionn is gur bean Phoblachtach í a rugadh i Maigh Eo.
Níl gach rud atá déanta aici ceart, cháin mé féin corr rud anseo cheana.
Agus d'admhaigh Sinn Féin nach raibh gach rud i gceart nuair a chuir siad John O'Dowd isteach chun cuidiú léi.
Ach is mór idir cáineadh nuair is gá agus an feachtas binbeach leanúnach atá ina choinne cionn is gur bean Phoblachtach í a rugadh ó dheas.
Caithfear idirdhealaú a dhéanamh idir an dá rud.

Ar leibhéal daonna is tragóid mhillteanach é do Sylvia Hermon, clann agus gaolta John Hermon go bhfuil sé i ndiaidh bás a fháil. Agus ghoill na blianta deireanach pianmhara dá shaol go mór orthu. Fear conspóideach a ba é le linn a shaoil, fear a bhí chun tosaigh sa nuacht le fada an lá agus a bhfuil tuairim láidir ag daoine faoi. Fágfaidh mé ag tráchtairí eile a scéal a phlé go mion. Bhí John Hermon i gceannas ar an RUC an t-am a ba mheasa iad ag sceimhliú an pobail náisiúnaigh, am na stailce ocrais, am na mbrathadóirí, am na n-eachtra 'scaoil le marú.' am na bpiléar plaisteach. Inneall marfach is inneall smachta den scoth a bhí san RUC agus is é is trua ná gur thóg sé chomh fada chun fáil réidh leo. Is é oidhreacht na hama sin ná nar reáchtáladh coistí cróinéara go fóill chun a léiriú cad go díreach a tharla nuair a mharaigh an RUC 18 duine ar a laghad gan chúis. Agus níl ansin ach beagán den scannal ar ghá a phlé leis má tá an stair le cur dínn faoi dheireadh.

Thosaigh an Fhéile Gaeilge le Bród anocht féin (Déardaoin). Léacht Harry Holland, le Fintan de Brún, 'Stair na Gaeilge i mBéal Feirste', Seán Ó Muirgeáin ag léamh sliochta as 'An Béal Bocht' le Flann O'Brien agus seisiún ceoil a chuir tús leis na himeachtaí i gclub theach Ghort na Móna. Leanfar dóibh anocht Dé hAoine, nuair a bheidh Ceolchoirm na hÉagsúlachta ann le Bréag, Arts Ekta agus an Corás Fuaime Rasta Ruaidh ann i gClub Theach Naomh Eoin. Tá tuilleadh le bheith ann Dé Sathairn agus Dé Domhnaigh - gach eolas ó 90 619773 nó ag e phost, nagaeilabu@gmail.com